różnica stężenia danej substancji między dwoma obszarami lub po obu stronach błony komórkowej. Stanowi siłę napędową dla dyfuzji i transportu biernego. Jest kluczowy dla procesów wymiany gazów, transportu jonów i regulacji ciśnienia osmotycznego. Organizmy wykorzystują gradienty stężeń także w generowaniu energii chemicznej i elektrycznej w komórkach.